Thắng và tự thắng (p2)

Thứ năm - 26/09/2019 21:00

FB IMG 1569462122545

FB IMG 1569462122545
"Ai cũng biết, mục đích duy nhất của Phật giáo là dứt trừ phiền não, khổ đau và đạt đến giác ngộ giải thoát. Để làm được điều đó, mỗi chúng ta cần phải hàng phục, chế ngự tâm, bởi vì “Tâm dẫn đầu, tâm làm chủ, tâm tạo tác. Nếu nói năng hay hành động với tâm ô nhiễm thì sự khổ sẽ theo sau như bánh xe lăn theo chân con thú kéo xe” (Kinh Pháp Cú, số 1). Và vì tâm như con vượn, con khỉ, tâm cũng như ma, như tên giặc, rất khó điều phục… Do vậy, muốn giải thoát thì người tu hành không thể không thắng nó, tức là phải hàng phục vọng tâm. "
Nhà Toán học René Descartes.
Trước hết, tôi bắt đầu bằng gương tự chiến thắng mình của René Descartes. Tôi đến với Descartes bởi vì tôi thích những phát minh về lí thuyết trong ngành toán học của nhà bác học này. Ở đây, tôi nghĩ chúng ta cũng nên đề cập sơ qua về sự phát triển quan điểm toán học của Descartes để biết được nhà khoa học này đã tự chiến thắng mình như thế nào.
Trong toán học, chúng ta thường nói cộng (+) là thêm, không ai nói cộng là trừ (–). Nhưng khoa đại số thì ngược lại: cộng cũng là trừ, vì cộng với một số âm là trừ. Như thế là đã quá hay, nhưng còn đặc sắc hơn nữa: bình phương của một số âm vẫn bằng số dương, chuyện tưởng chừng như nghịch lí thì lại không nghịch lí. Như 5 bình phương = 25 và (–7) bình phương = 49, chẳng hạn. 
Lúc này, số âm và số dương không còn đóng khung trong từng phạm trù đối lập mà đã hoán chuyển cho nhau: trong âm có dương, trong dương có âm. Descartes là người khởi xướng lí thuyết này. Ông đã đưa ra công thức y bình phương = – 1. Con số ảo này khi mới ra đời, thật sự không ai tin cả. Bởi vì ai cũng nghĩ bình phương của một số dương phải là số dương, đằng này lại là số âm. Nhưng nhờ công thức y bình phương = – 1 mà Toán học đã giải quyết được quá nhiều vấn đề. Nghĩa là trong tập hợp những số R là số thật, nếu có một tập hợp số ảo hoàn chỉnh thì phương trình gì giải cũng được cả. Thí dụ: Δ = – 25. Nhờ có y bình phương = – 1, nên ta có: –25 = y bình phương x 25, mà 25 là do một số 5 bình phương hoặc (–5) bình phương.  Như vậy, – 5 = y x 5 rồi tất cả bình phương [ – 25 = (5y) bình phương ]. Vậy Δ của nó không còn bị bó buộc mà vẫn tiếp tục giải được. Vì sao giải được? Là vì chúng do con người đặt ra nên chúng không có giới hạn. Chính ở điểm này mà tôi cho Descartes đã bắt gặp tư tưởng Bát-nhã “không tức sắc, sắc tức không” của đức Phật.
Thú thật, tôi vốn chẳng thích học toán và chẳng giỏi toán, nên ở đây tôi không dám nói nhiều về toán học. Tôi chỉ sơ lược khái niệm như thế để nói cái tài của nhà bác học Descartes là gì? Là trong khi không ai dám đặt thêm một số ảo thì chính ông lại đặt ra con số ảo đó. Như thế là ông đã thắng!

Nhà bác học Galilée
Descartes thắng như vậy, chúng ta đã nể phục lắm rồi. Nhưng trong ngành khoa học, có một người mà tôi nể phục nhất, đó là Galilée. Ông đã dám tuyên bố một sự thật mà con người trong thời đại ông đa phần trốn tránh và che đậy bởi sợ sự áp bức của Nhà thờ: giữa lúc ai cũng phải tin rằng trái đất là vuông và đứng yên, thì ông lại quả quyết, trái đất là tròn và quay quanh mặt trời. 
Đối với lời tuyên bố của Galilée, chúng ta có thể chấp nhận hoặc không. Nhưng với Galilée, thấy được sự thật, tin vào cái thấy sự thật ấy rồi dám tuyên bố, đảm bảo, cũng như chịu trách nhiệm về cái thấy và niềm tin ấy, là ông đã tự thắng chính ông chứ chẳng phải ông muốn thắng đối với người nghe ông tuyên bố, vì ông đã bất cần chuyện gì sẽ xảy ra với ông sau đó. 
Galilée đã thắng. Ông xứng đáng là bài học tự chiến thắng mình cho tất cả chúng ta: Đứng trước một thử thách lớn, người tự chiến thắng mình là người biết tin tưởng vào chân lí của mình, tin vào kết quả tốt mà mình sẽ đạt được rồi không lùi bước. 
Có thể nói, trong ngành khoa học có không ít người đã tự chiến thắng mình, nhưng để thắng được như Galilée thì quả thật rất hiếm, nếu chưa muốn nói là ngược lại. Chẳng hạn như Abel, một nhà toán học kì tài. Ông đã chết quá sớm, do ông không biết kiềm chế bản thân, làm cho nhiều người nuối tiếc. Trong một số tác phẩm, người ta đã phê bình ông là một “thiên tài ngu ngốc”. Chỉ vì không kiềm chế được sự tức giận trước một cuộc thách đấu mà ông đã chết, làm hãm sự tiến xa trong ngành toán học của nhân loại. Cho nên tức giận là một điều tai hại mà ta cần phải tránh; cũng như đốm lửa tuy rất nhỏ nhưng có thể đốt cháy tất cả.
Tôi đến với gương tự chiến thắng thứ hai: 

Cừ Bá Ngọc
Một nhà Nho ở Trung Quốc, Cừ Bá Ngọc,  là người mà suốt đời người ta thấy không có lỗi. Ông nổi tiếng trong việc thực hiện lời dạy của Khổng Tử, rằng mọi sự mọi vật luôn vận hành theo đạo trời, do đó bậc quân tử phải luôn tự thức tỉnh lấy mình, không được dừng nghỉ . Hễ ai hỏi: Mỗi ngày ông thường làm gì? Ông nói: Tôi mỗi ngày chỉ chăm lo ba việc là thờ vua, thờ cha và thờ thầy. Nhưng để làm được những điều đó, tôi thường xuyên xét lại tâm mình, bằng cách mỗi ngày tự soi bóng mình ba lần trong nước. Để tôi tự nhắc nhở lấy mình coi đã làm tròn ba việc ấy chưa. Nghĩa là ông tự xem ông thắng mình như thế nào.
Tương tự, một vị cổ đức khác, cũng là nhà Nho. Vị này rất thích làm việc thiện nhưng thói quen cứ bắt ông làm việc ác. Ông lập chí không làm ác nữa bằng cách đi chợ mua về hai cái hủ và hai rổ đậu: một rổ đậu đen và một rổ đậu trắng. Hễ ngày nào tâm nghĩ đến việc ác thì ông bỏ vào trong hủ một hạt đậu đen, ngày nào nghĩ thiện thì bỏ vào trong hủ một hạt đậu trắng. Ngày đầu, hủ đậu toàn đen là đen. Ngày sau khá hơn, nhưng trắng chỉ được một phần mà đen đến chín. Càng về sau nữa, hủ đậu đen cứ thế ít dần. Cho tới cuối cùng khi thói quen thuần thục rồi thì hủ đậu của ông chỉ có duy nhất mỗi màu trắng.

Chiến thắng trong Phật giáo.
Bây giờ tôi nói đến gương tự chiến thắng mình trong Phật giáo.
Thông thường khi nói đến chiến thắng thì ai cũng nghĩ ngay đến bên này tiêu diệt bên kia, bên kia thất bại. Nhưng ý nghĩa chiến thắng mà đức Phật khám phá, chính là sự chuyển hóa thân tâm, làm cho mỗi hành giả trở thành con người khác: từ con người phàm phu trở thành con người của bậc thánh, tức con người của trí tuệ siêu việt. Chiến thắng như vậy không có sự đối lập giữa người và ta, giữa ta với quân thù, mà là sự lật lại hai mặt của một vấn đề. 
Nói cách khác, chiến thắng trong Phật giáo là chiến thắng cái khổ lụy bị nô lệ bởi ngã chấp và ngã mạn… tức chiến thắng tham dục. Tất cả những yếu tố đó chỉ nằm trong vô minh nên khi nói chiến thắng phiền não cũng đồng nghĩa với chiến thắng vô minh, tức đẩy lùi bóng tối vô minh để cho ánh sáng trí tuệ xuất hiện. Ý nghĩa của sự chiến thắng này không còn là một sự đối trị về mặt tâm lí – sự trừ khử, trừ diệt cái xấu, mà là sự lật lại hai mặt của một vấn đề, vì vô minh và giác ngộ tuy như hai đường thẳng song song không bao giờ gặp nhau, nhưng chúng chỉ nằm cách nhau trong gang tấc. Cho nên, chiến thắng ma quân chỉ là ngụ ý, chứ kì thật đó chính là sự bừng sáng của ánh đuốc trí tuệ trước bóng tối vô minh.

Mục đích của sự chiến thắng trong Phật giáo.
Ai cũng biết, mục đích duy nhất của Phật giáo là dứt trừ phiền não, khổ đau và đạt đến giác ngộ giải thoát. Để làm được điều đó, mỗi chúng ta cần phải hàng phục, chế ngự tâm, bởi vì “Tâm dẫn đầu, tâm làm chủ, tâm tạo tác. Nếu nói năng hay hành động với tâm ô nhiễm thì sự khổ sẽ theo sau như bánh xe lăn theo chân con thú kéo xe” (Kinh Pháp Cú, số 1). Và vì tâm như con vượn, con khỉ, tâm cũng như ma, như tên giặc, rất khó điều phục… Do vậy, muốn giải thoát thì người tu hành không thể không thắng nó, tức là phải hàng phục vọng tâm. 
Cách hàng phục tâm trong Phật giáo có rất nhiều, tùy theo trình độ mà mỗi người có thể tự chọn cho mình một phương pháp thích hợp như theo dõi hơi thở, quán thân thể là nhơ nhớp, quán tâm là vô thường… Hoặc dùng những phương pháp đơn giản như ghi nhớ một câu thoại đầu. Hoặc đơn giản hơn nữa, như có vị thiền sư nói: khi đánh chuông gõ mõ thì mình làm sao đừng bị dính mắc vào các chuyện đó. Có vị khác cho rằng, khi làm việc gì thì mình hô to việc ấy, như ăn cơm, mặc áo thì hô: “ăn cơm mặc áo, ăn cơm mặc áo”. Tức vị này muốn nhắc nhở cho chúng ta, trong những thói quen bình thường đó mà mình kiểm soát được thì những lúc ấy là mình đã chiến thắng. Nói chung, cách chiến thắng của Phật giáo có rất nhiều nhưng không ra ngoài mục đích là để giác ngộ. Và lịch sử cũng đã từng chứng kiến nhiều vị chiến thắng như vậy. Tôi chỉ lựa ra đây vài vị tiêu biểu.
Thích Pháp Trí  
(Hết phần 2, còn nữa)

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

LƯỢT TRUY CẬP
  • Đang truy cập38
  • Hôm nay19,590
  • Tháng hiện tại336,268
  • Tổng lượt truy cập12,089,803
ĐĂNG KÝ / ĐĂNG NHẬP
Hãy đăng nhập thành viên để trải nghiệm đầy đủ các tiện ích trên site

Chúng tôi trên mạng xã hội

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây