Thắng và tự thắng (p3)

Thứ sáu - 27/09/2019 21:00

FB IMG 1569462133546

FB IMG 1569462133546
Thiền sư Thoại Nham. 
Vị Thiền sư này hằng ngày năm lần bảy lượt tự gọi tên mình rồi tự mình dạ. Ông gọi: “Thoại Nham ơi?” rồi cũng chính ông trả lời “ơi!”. Ông gọi tiếp “Thoại Nham đâu rồi?” rồi cũng chính ông tự trả lời “tôi đây!”. Ông gọi để làm gì vậy? Ông sợ ông quên mình, đánh mất mình. Ông sợ Thoại Nham của ông ham chơi sẽ bị lạc. Ông cũng sợ bị ma bắt. Ma nào bắt vậy? Ma thất niệm. Ông tự gọi tên mình chính là để thắng con ma này.
Thắng ma, một cách hàng phục vọng tâm. Tôi đọc Luận Đại Trí Độ của Bồ-tát Long Thọ do Hòa thượng Thích Thiện Siêu dịch, trong đó có câu chuyện của một vị Bồ-tát khá thú vị: Vị Bồ-tát nọ bị ma bắt nhưng vẫn không chịu thua. Bồ-tát dùng tay trái đánh, bị nó giữ lấy; dùng tay phải đả nó cũng bị nó nắm lấy. Cho đến cuối cùng dùng cả hai chân đá, dùng đầu húc cũng bị nó trói chặt. Nhưng Bồ-tát vẫn không chịu thua. Bồ-tát nói: ngươi chỉ thắng được thân ta nhưng không bao giờ thắng được tâm ta. 
Đó cũng là hình ảnh tinh tấn. Tôi cũng muốn kể thêm một câu chuyện nữa liên quan đến ý nghĩa tự chiến thắng này. 

Thiền sư Vĩnh Minh.
Thiền sư Vĩnh Minh đời Tống có một chứng tật bẩm sinh ở chân nên suốt đời tuy ông muốn ngồi thiền bằng tư thế kiết già mà không thể làm được. Đến trước giờ viên tịch (mất), ông nói với chân: Bấy lâu nay tao đã nô lệ mi, bây giờ mi phải nô lệ tao. Nói rồi ông bẻ chân, bắt lên ngồi tư thế kiết-già rồi nhắm mắt đi luôn.
Thiền sư Vĩnh Minh bẻ chân mà không sợ đau, một hình ảnh tự chiến thắng bản thân lạ lùng hiếm có. Hồi còn làm tiểu, tôi cứ thắc mắc hoài khi đọc chuyện này: Nếu Thiền sư đã đạt được vô ngã như thế, có thể tự chiến thắng mình như thế, thì vì sao ông không làm việc đó từ lúc sinh tiền mà phải đợi đến lúc viên tịch mới làm? Bây giờ thì tôi mới hiểu: Nếu lúc sinh tiền mà Thiền sư bẻ chân, toàn thân của Ngài chẳng khác gì cái bình bị bể phải vứt đi, còn dùng vào việc gì được nữa!
Từ ý nghĩa tinh tấn này, tôi muốn đến với một gương chiến thắng khác. 

Pháp sư Huyền Trang.
Ai cũng biết Huyền Trang là nhân vật nổi tiếng trong lịch sử Trung Hoa. Ngài nổi tiếng đến độ tên tuổi chẳng những đã đi vào sử sách mà cuộc đời và sự nghiệp còn được Ngô Thừa Ân tiểu thuyết hóa qua tác phẩm Tây du kí có lẽ không ai là không biết tới. Ngài đã làm một cuộc thỉnh kinh vô tiền khoáng hậu trong lịch sử nhân loại. Có nhiều người cùng nhập Trúc cầu pháp như Ngài nhưng phải nói rằng, sự nhập Trúc cầu pháp của Ngài là vĩ đại nhất và thành công nhất. Đặc biệt, Pháp sư đã đi bộ qua sa mạc Gobhi dài trên 500 cây số và vượt dãy núi tuyết cao nhất thế giới Hi Mã Lạp Sơn, một việc làm mà từ trước cho đến thời đại của Ngài chưa có ai làm được. Pháp sư làm như vậy vì mục đích gì? Ngoài vì chân lí thì Ngài không còn vì mục đích gì khác. Trong khi các nhà khoa học đi thám hiểm thế giới hoặc vì chiến lợi phẩm, hoặc vì danh tiếng, thì Ngài không vì gì cả. Mục đích đó của Ngài không có đối tượng. Nhờ không có đối tượng nên kết quả của sự nghiệp mà Ngài thực hiện không có giới hạn. Nghĩa là Ngài đã để lại cho đất nước Trung Hoa nói riêng và thế giới nhân loại một tài sản văn hóa vĩ đại. Ngược lại, cùng làm một việc tương tự như Ngài, Christophe Colomb và Magellan bằng mọi quyết tâm để vượt qua Đại Tây Dương và Thái Bình Dương, nhưng cả hai ông này chẳng làm thế giới thay đổi.

Phật hoàng Trần Nhân Tông
Cuối cùng, người mà tôi muốn nói chính là Trần Nhân Tông, một vị vua nhân từ, trung hậu của đất nước Việt Nam. Vị vua này có một nét đặc biệt là vừa thắng mình vừa thắng người. Bởi thế trong dòng lịch sử Việt Nam, ông được xem là cột xương sống của triều đại nhà Trần, và trong lịch sử Phật giáo Việt Nam, ông được xem là vị Phật của Việt Nam, bởi xuất thân và hành trạng của ông như Phật.
Trước hết, điều mà ta thấy rõ ràng nhất ở ông chính là tài năng: ba lần lãnh đạo toàn dân đại thắng quân Mông Cổ. Sau khi đánh thắng Nguyên Mông, ông nhường ngôi lại cho con là Trần Anh Tông rồi lên làm Thái thượng hoàng. Tuy không trực tiếp nắm quyền trị nước, lo cho dân, nhưng không lúc nào ông quên nhắc nhở và quan tâm cho dân cho nước. Bằng chứng tích cực nhất mà bây giờ chúng ta vẫn còn kính nể và biết ơn là việc xóa đói, giảm nghèo, mở mang bờ cõi nhưng vẫn giữ được chính nghĩa, nêu cao tính nhân bản, dân tộc và từ bi. Chính điểm này mà tôi cho Trần Nhân Tông đã tự chiến thắng mình. Vì sao? Vì ông đã dám bỏ ngai vàng, cái mà con người quí trọng nhất để xuất gia tu tập theo hạnh Phật, sống với Phật như một cách để tìm lại đức Phật nơi chính mình! 
Nhưng như thế vẫn chưa đủ. Cái hay của vị vua này là ở chỗ: ông vừa thắng người vừa thắng mình, thắng cả hai. Nhưng thắng người của ông là để thắng mình. Vì ông quan niệm từ bi rất tích cực: từ bi là phải có trí tuệ, có dũng cảm. Nghĩa là gặp giặc phải đánh. Đánh giặc là vì lòng từ bi mà đánh: vì thương dân, vì có trách nhiệm với dân. Riêng đối với giặc, khi họ đã là những kẻ không biết đến đạo đức thì ta cần phải đánh, để cho họ thấy được giá trị của đạo đức nhưng không căm ghét họ, ngược lại còn thương họ. Điều đó thể hiện qua việc vua Trần Nhân Tông ra chỉ dụ cấp phát tàu thuyền, lương thực cho tướng và lính Nguyên Mông về lại Trung Quốc khi họ đầu hàng. Đây là một nghĩa cử thuần đức tính từ bi. Bởi một vị vua Phật tử như Trần Nhân Tông thì ông không bao giờ thích chiến tranh, ngược lại, chiến tranh do ngoại bang tạo ra mà đích thân vua phải lãnh đạo đấu tranh để bảo vệ dân tộc. Do đó khi giặc thua ta thì giặc cũng chỉ là những nạn nhân, và cũng có thể là nạn nhân vô tội, bởi họ chỉ vì nhất thời mê mờ mà làm nô lệ cho dục vọng. Chính nhờ quan niệm đó nên vua đã tha cho họ khi họ đầu hàng. Mà tha tức là thắng!

Tha là thắng, một quan niệm hiện đại. 
Tha tức là thắng, một thể hiện của đức tính Từ bi. Tưởng chỉ cần nói ngang đó là đủ, nhưng tôi muốn nói thêm: Phật giáo chẳng những không bao giờ chủ xướng chiến tranh, dùng thù hận để trừ diệt thù hận, mà trái lại, Phật giáo chủ trương, chỉ có từ bi mới trừ diệt được thù hận. Quan niệm đó của Phật giáo có vẻ như đi ngược lại với quan niệm của số đông nhưng lại rất hiện đại. Bởi thông thường ai cũng cho rằng, khi mình bị người khác áp bức, nếu mình không đánh lại là nhục, là thua. Nhưng thực tế, nhịn như vậy là thua hay thắng? Theo tôi, nhiều khi, thua như vậy là thắng. Bởi vì, khi đánh lại, thì mình đã gây thù hận. Mình đánh người ta thì người ta đánh lại, nên thù hận cứ thế phát triển và kéo dài mãi, như thế thù hận biết đến bao giờ mới dứt được! Cũng như muốn dập tắt lửa thì phải lấy nước mà dội, ngược lại, nếu cứ đem nhiên liệu đổ vào thì lửa càng cháy mạnh và cháy lâu hơn. Cũng vậy, muốn dập tắt lửa thù hận thì không có cách nào khác hơn là phải dùng nước từ bi mà dội; bằng không, cứ đổ thêm nhiên liệu "sân si" vào thì lửa hận thù cứ thế cháy mãi. Hơn nữa, người khác đánh mình, mình không đánh lại mới quý. Bằng ngược lại, người ta đánh mình mà mình đánh trả lại thì chẳng còn gì hay để nói. Như xưa có một người đến chửi đức Phật. Ngài chỉ lặng thinh mà chẳng nói gì cả. Đợi đến khi anh ta chửi xong, Phật hỏi: Anh có khi nào được người khác đem quà đến tặng không? – Tại sao không. Anh ta trả lời. – Vậy người ta tặng quà cho anh, có khi nào anh không nhận không? Phật lại hỏi. – Đương nhiên là có rồi. Người đó trả lời. – Khi người ta tặng quà, anh không nhận, vậy người đó làm gì? Đức Phật hỏi tiếp. – Đương nhiên là người ta phải đem về. Anh ta gắt. Phật nói: Cũng vậy, nãy giờ ông đem toàn những lời thô ác đến tặng Như Lai, Như Lai không nhận thì tự ông đem về. 
Hay quá! Tôi đố ai nhẫn nhịn tương tự như đức Phật mà không thắng. Bởi chân lí muôn đời là vậy: Có ai ngữa mặt lên trời phun nước miếng mà không bị nước miếng rơi trở lại vào mặt? Có ai đứng ngược gió tung bụi mà mình thì không bị bụi dính ngược trở lại! Đức Phật biết vậy nên Ngài nhịn khi anh thanh niên kia đến chửi. Nhẫn nhịn như vậy không có nghĩa là chịu nhục, mà là nhường nhịn để vượt qua đối tượng do đã thấu rõ được bản chất của vấn đề, nghĩa là nhẫn nhịn có trí tuệ. Phật khác chúng ta là ở chỗ đó. Bởi vậy mà trong kinh đức Phật thường nói nhẫn nhục là đạo đệ nhất, là phương pháp thù thắng: Người nào nhẫn được, người đó thắng cả hai; người nào không nhẫn được, người đó bại cả hai. Nhưng để nhẫn dễ dàng hơn thì điều tất yếu phải có lòng từ bi. Bởi nhẫn như phương thuốc đắng khó nuốt, từ bi như nước đường ngọt giúp nuốt viên thuốc đắng. Và có thắng được hận thù dễ dàng hay không chính là nhờ lòng từ bi vậy.
Nhưng ở đời mấy ai dùng từ bi mà thắng hận thù nhỉ? Ít lắm. Làm sao biết? Bởi vì từ bi là một đức tính khó làm, chỉ những ai có ý chí lớn mới làm nổi. Chính vì khó nên khi làm được thì đó là một hình ảnh sống động và có giá trị thiết thực. 
Có lẽ không ai là không biết sự kiện đức Phật đã dùng từ bi để thắng con voi say của A-xà-thế và Đề-bà-đạt-đa lăn đá để hại, cũng như nhờ lòng từ bi mà đức Phật đã giúp chàng Vô Não tự mình chiến thắng, giúp anh này buông dao sám hối khi đã lỡ giết đến 99 người. Nhưng sự thể hiện lòng từ bi đó của đức Phật đối với chúng ta e là cao quá. Tôi muốn cụ thể hơn bằng hai mẫu chuyện mà tôi tâm đắc.
Thích Pháp Trí 
(Hết phần 3, còn nữa)

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

LƯỢT TRUY CẬP
  • Đang truy cập66
  • Máy chủ tìm kiếm1
  • Khách viếng thăm65
  • Hôm nay15,448
  • Tháng hiện tại140,813
  • Tổng lượt truy cập13,007,508
ĐĂNG KÝ / ĐĂNG NHẬP
Hãy đăng nhập thành viên để trải nghiệm đầy đủ các tiện ích trên site

Chúng tôi trên mạng xã hội

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây